Stajesz przed półką z farbami i nie wiesz, czy sięgnąć po akwarele, tempery, akryl, czy może farby olejne? Rodzaje farb plastycznych różnią się przede wszystkim spoiwem, kryciem, czasem schnięcia i podłożem, dlatego wybór materiału mocno wpływa na efekt pracy. Poniżej porządkuję najważniejsze techniki i podpowiadam, które farby sprawdzą się przy malowaniu na papierze, płótnie, drewnie, tkaninie lub szkle.
Najważniejsze różnice widać już po pierwszym pociągnięciu pędzla
- Akwarela daje transparentne, świetliste plamy i najlepiej pracuje na grubym papierze.
- Gwasz i tempera zapewniają większe krycie, dlatego dobrze nadają się do ilustracji i prac szkolnych.
- Akryl szybko schnie, jest uniwersalny i po wyschnięciu tworzy trwałą warstwę.
- Farby olejne długo pozostają mokre, co ułatwia płynne przejścia, ale wymagają bardziej rozbudowanego warsztatu.
- Farby specjalistyczne do tkanin, szkła i ceramiki trzeba dobierać do konkretnego materiału oraz sposobu utrwalania.
Co naprawdę różni poszczególne farby
Najważniejsze jest spoiwo, czyli substancja łącząca pigment i nadająca farbie określoną konsystencję. W akwareli jest to zwykle guma arabska, w akrylu emulsja żywicy akrylowej, a w farbie olejnej olej schnący. To właśnie spoiwo decyduje o tym, czy farbę rozcieńcza się wodą, jak szybko wysycha i czy po wyschnięciu można ją ponownie rozpuścić.
Przed zakupem patrzę na cztery rzeczy. Krycie mówi, czy podłoże pozostanie widoczne, czas schnięcia wpływa na tempo pracy, a przeznaczenie podpowiada, czy farba nadaje się na papier, płótno albo drewno. Liczy się także czyszczenie narzędzi, bo zaschnięty akryl może zniszczyć pędzel znacznie szybciej niż farba wodna.
| Rodzaj farby | Krycie | Czas schnięcia | Najlepsze podłoże | Dla kogo |
|---|---|---|---|---|
| Akwarelowa | Przezroczyste | Kilka minut | Papier akwarelowy | Początkujący, ilustratorzy, osoby lubiące lekkie efekty |
| Plakatowa | Średnie lub mocne | Około 10-30 minut | Papier, karton | Dzieci, szkoła, proste dekoracje |
| Gwasz | Mocne, matowe | Kilka do kilkunastu minut | Papier, karton | Ilustratorzy i osoby pracujące plamą |
| Akrylowa | Od półprzezroczystego do pełnego | Zwykle 10-30 minut dla cienkiej warstwy | Płótno, drewno, papier, deska | Początkujący, hobbyści, artyści |
| Olejna | Najczęściej mocne | Od kilku dni do dłużej | Gruntowane płótno lub deska | Osoby gotowe na wolniejszą pracę |
Akwarela, gwasz, plakatowa i tempera
Farby wodne są najłatwiejszym punktem startu, ale nie wszystkie działają tak samo. Akwarela pozostawia widoczne podłoże, gwasz tworzy kryjące, matowe plamy, farba plakatowa jest nastawiona na prostą pracę szkolną, a tempera może oznaczać zarówno nowoczesną farbę emulsyjną, jak i klasyczną temperę jajową.
Akwarela dla lekkich i świetlistych obrazów
Akwarele rozcieńcza się wodą i nakłada cienkimi warstwami. Biel najczęściej uzyskuje się przez pozostawienie niezamalowanego papieru, dlatego trudno nimi zakryć przypadkową, ciemną plamę. Najlepiej używać papieru o gramaturze co najmniej 200 g/m², a przy dużej ilości wody jeszcze stabilniejszy będzie papier 300 g/m².Ta technika świetnie pasuje do pejzaży, roślin, szkiców i ilustracji. Z mojego punktu widzenia największą zaletą akwareli jest mobilność, natomiast największym ograniczeniem pozostaje mała tolerancja na poprawki. Na zwykłym papierze biurowym kartka szybko się faluje i zaczyna się rolować pod wpływem wody.
Gwasz i farby plakatowe do mocnych plam koloru
Gwasz jest bardziej kryjący niż akwarela, ale nadal można go rozcieńczać i budować nim miękkie przejścia. Daje matowe wykończenie, dobrze wygląda na kolorowym papierze i pozwala łatwiej poprawić fragment obrazu. Po ponownym zwilżeniu wiele gwaszy zaczyna pracować podobnie jak akwarela, choć zależy to od receptury producenta.
Farby plakatowe są zwykle prostsze, tańsze i bardziej wybaczają błędy. Sprawdzają się przy pracach dziecięcych, kartkach okolicznościowych, dekoracjach z kartonu oraz ćwiczeniach z mieszania kolorów. Nie oczekiwałbym jednak od nich takiej trwałości i subtelności pigmentu jak od farb artystycznych.Tempera nie zawsze znaczy to samo
W sklepach szkolna tempera bywa używana jako określenie kryjącej farby wodnej. Klasyczna tempera jajowa jest natomiast techniką artystyczną opartą na emulsji z żółtka i pigmentu. Wymaga precyzyjnego przygotowania oraz cienkich warstw, więc nie jest tym samym produktem co tempera w plastikowym słoiczku przeznaczona do zajęć plastycznych.
Akryl jako najbardziej uniwersalny wybór
Farby akrylowe łączą wygodę pracy z wodnymi materiałami i trwałość po wyschnięciu. Można nimi malować na płótnie, papierze, drewnie, kartonie i odpowiednio przygotowanej desce. Cienka warstwa schnie często w kilkanaście minut, a grubsza może potrzebować znacznie więcej czasu.
Akryl daje zarówno delikatne laserunki, czyli cienkie półprzezroczyste warstwy, jak i mocne, kryjące plamy. Można nakładać go pędzlem, gąbką, szpachelką, a nawet wałkiem. Po wyschnięciu farba tworzy elastyczną powłokę, która zwykle nie rozpuszcza się ponownie w wodzie.
To właśnie szybkość schnięcia jest jednocześnie zaletą i wadą. Łatwo szybko zamalować błąd, ale trudniej długo mieszać kolory na płótnie. Pomaga zwilżanie palety, praca małymi porcjami albo dodanie medium opóźniającego schnięcie. Farby nie powinny jednak długo pozostawać otwarte, bo na brzegach pojemnika szybko tworzy się twarda skorupa.
Akryl polecam osobom, które chcą malować obrazy, dekorować drewniane przedmioty albo próbować technik mixed media. Trzeba tylko pamiętać, że podłoże chłonne, takie jak surowe drewno, może wymagać zagruntowania. Dzięki temu farba nie wsiąka nierówno, a kolory pozostają intensywniejsze.
Farby olejne dla cierpliwych i lubiących modelowanie
Farby olejne mają pigment połączony z olejem schnącym, najczęściej lnianym lub makowym. Są gęste, nasycone i długo zachowują plastyczność. Dzięki temu można przez wiele godzin poprawiać kształt, rozcierać przejścia i budować subtelne zmiany światła.
Obraz olejny schnie znacznie wolniej niż akrylowy. Cienka warstwa może wyschnąć po kilku dniach, ale grube impasty, czyli wypukłe ślady farby, potrzebują dłuższego czasu. Nie należy oceniać ostatecznego koloru zbyt szybko, ponieważ powierzchnia może zmienić połysk i wygląd podczas schnięcia.
Do pracy przydadzą się gruntowane płótno lub deska, sztywniejsze pędzle, paleta oraz środki do rozcieńczania i czyszczenia. Tradycyjne rozpuszczalniki wymagają dobrej wentylacji, dlatego w małym mieszkaniu wygodniejszy może być akryl albo oleje rozcieńczane wodą. Te drugie nadal zachowują olejny charakter, ale nie stają się zwykłą farbą akwarelową.
Oleje nie są złym wyborem dla początkujących, lecz są mniej wygodne organizacyjnie. Jeśli zależy mi na szybkim ukończeniu dekoracji, sięgam po akryl. Jeżeli chcę spokojnie pracować nad portretem lub miękkim modelunkiem, przewaga oleju jest wyraźna.
Farby specjalistyczne do tkanin, szkła i ceramiki
Nie każda farba nadaje się do każdego przedmiotu. Farby do tkanin wnikają we włókna i często wymagają utrwalenia ciepłem zgodnie z instrukcją. Bez tego wzór może spierać się albo kruszyć, szczególnie na ubraniu, które jest często prane.
Farby do szkła tworzą gładką warstwę na niechłonnym podłożu. Występują w wersjach transparentnych i kryjących, a część wymaga wypalania w piekarniku. Nie zakładałbym jednak automatycznie, że ozdobiony kubek będzie bezpieczny do kontaktu z żywnością. Taką informację musi wyraźnie podać producent.
Do ceramiki używa się zarówno farb do dekoracji na zimno, jak i produktów przeznaczonych do wypału. To dwie różne grupy. Farba do ceramiki wypalana w pracowni daje trwalszy efekt niż zwykła farba dekoracyjna, ale wymaga dostępu do pieca i odpowiedniej temperatury.
Osobną kategorię tworzą farby do kamienia, skóry, tworzyw sztucznych, farby fluorescencyjne oraz produkty do pouringu. W każdym przypadku sprawdzam opis podłoża, sposób utrwalania i zalecane czyszczenie. Do malowania twarzy lub ciała używam wyłącznie kosmetyków przeznaczonych do skóry, nigdy przypadkowych farb dekoracyjnych.
Jak dobrać farbę do konkretnego projektu
Najprościej zacząć od odpowiedzi na pytanie, jaki efekt ma zostać na końcu. Do lekkiej ilustracji wybiorę akwarelę, do matowej grafiki gwasz, do obrazu na płótnie akryl, a do powolnego modelowania światła farbę olejną. Sam kolor w tubce ma mniejsze znaczenie niż zgodność farby z podłożem i tempem pracy.
| Planowany projekt | Najlepszy wybór | Na co uważać |
|---|---|---|
| Pejzaż lub ilustracja na papierze | Akwarela | Potrzebny jest papier odporny na wodę i ostrożne planowanie bieli |
| Praca szkolna albo dekoracja z kartonu | Farba plakatowa lub tempera | Na bardzo cienkim papierze może powstać falowanie |
| Obraz na płótnie | Akryl lub olej | Surowe podłoże warto wcześniej zagruntować |
| Malowanie drewnianej skrzynki | Akryl | Powierzchnię trzeba odpylić, a czasem także zmatowić |
| Wzór na koszulce | Farba do tkanin | Trwałość zależy od utrwalenia i prania zgodnie z instrukcją |
| Ozdabianie słoika lub ceramiki | Farba do szkła albo ceramiki | Nie każdy produkt nadaje się do mycia i kontaktu z żywnością |
Prosty zestaw na początek
Do nauki nie potrzebujesz trzydziestu kolorów. Wystarczy 6-8 dobrze dobranych barw, biel, czerń lub ciemny brąz, paleta, dwa albo trzy pędzle i podłoże odpowiednie dla wybranej techniki. Mieszanie kolorów rozwija wyczucie barwy znacznie lepiej niż kupowanie kolejnych gotowych odcieni.
Przy akwareli zainwestowałbym najpierw w dobry papier, przy akrylu w pędzle syntetyczne, a przy oleju w gruntowane podobrazie i bezpieczne środki do czyszczenia. To właśnie akcesoria często decydują o komforcie pracy bardziej niż różnica między dwoma podobnymi zestawami farb.
Przeczytaj również: Malowanie gąbką krok po kroku. Jak uzyskać ciekawą fakturę?
Błędy, które szybko psują efekt
- Używanie cienkiego papieru do dużej ilości wody.
- Malowanie akrylem na zakurzonej lub tłustej powierzchni.
- Pozostawianie pędzli z akrylem do wyschnięcia.
- Rozcieńczanie farby olejnej samą wodą.
- Utrwalanie farby do tkanin bez sprawdzenia zaleceń producenta.
- Oczekiwanie, że farba plakatowa zachowa się jak profesjonalny gwasz.
Najlepszy wybór zależy od tego, jak chcesz malować
Jeśli dopiero zaczynasz, najbezpieczniejszym wyborem będzie akryl albo farba plakatowa. Pierwszy daje większą trwałość i więcej możliwości, druga jest tania, łatwa do zmywania i wystarczająca do prostych prac. Akwarela zachwyci osoby, które lubią światło i spontaniczne przejścia, natomiast olej wynagrodzi cierpliwość głębią koloru oraz możliwością wielokrotnego modelowania obrazu.
Nie istnieje jedna najlepsza farba plastyczna. Jest tylko materiał lepiej lub gorzej dopasowany do projektu, podłoża i własnego temperamentu. Na początek wybierz jedną technikę, przygotuj odpowiednią powierzchnię i daj sobie kilka prób, zanim ocenisz, czy dany rodzaj rzeczywiście Ci odpowiada.